Program Letniej Szkoły Kognitywistyki

Wrz
6
czw
2018
Implicytne rozumienie kreatywności – potoczne teorie kreatywności. Badania porównawcze Chiny-Polska – Arkadiusz Gut, Monika Chylińska
Wrz 6@09:00 – 10:30
Implicytne rozumienie kreatywności – potoczne teorie kreatywności. Badania porównawcze Chiny-Polska – Arkadiusz Gut, Monika Chylińska @ Puławska 94 | Kazimierz Dolny | lubelskie | Polska

Celem naszych badań jest zanalizowanie potocznych intuicji (teorii, pojęć) dotyczących kreatywności posiadanych przez tzw. “normalnych” użytkowników języka (ang.laypeople) pochodzących z różnych kultur, a także porównanie ich z teoriami ekspertów w dziedzinie twórczości.

W celu przeprowadzania badań skonstruowaliśmy własną metodę składającą się z czterech zestawów rysunków(po 5 w każdym zestawie) wykonanych na podstawie Rysunkowego Testu Twórczego Myślenia (TCT-DP). Rysunki te zostały wykonane przez różne osoby i zróżnicowane przez ekspertów pod względem ogólnego poziomu twórczości, a także pod względem ocen za wybrane parametry jakościowe (np. ilość nowych elementów na rysunku, elementy niestereotypowe itp.). Zadaniem uczestników naszych badań jest wskazanie w każdym zestawie tych rysunków,  których autorzy – ich zdaniem – są najbardziej oraz najmniej twórczy, a także uzasadnienie swojej oceny (odpowiedź otwarta na pytanie: Z jakiego powodu – Twoim zdaniem – autor tego rysunku jest najbardziej/najmniej twórczy?). Badani mają również za zadanie wypełnienie dodatkowych kwestionariuszy, między innymi:

  1. ‘Creative Mindset Scale’, który bada, jak osoba rozumie źródła kreatywności, tzn. czy kreatywność jest cechą wrodzoną i niezmienialną bądź niewyuczalną (FIXED creative mindset), czy też jest ona cechą nabywaną w ciągu życia,  możliwą do wyuczenia i doskonalenia (GROWTH creative mindset)
  2. ‘Cultural Orientation Scale’, który bada tzw. syndrom kulturowy: tzn. czy osoba badana reprezentuje jeden z następujących typów kulturowych: 1. horyzontalny indywidualizm, 2. wertykalny indywidualizm, 3. horyzontalny kolektywizm, 4. wertykalny kolektywizm. Ogólnie rzecz biorąc, kultury Wschodnie postrzegane są jako kolektywistyczne, natomiast Zachodnie: jako indywidualistyczne.

Dotychczasowe wyniki pokazały nam, że istnieją znaczące różnice między Polakami i Chińczykami co do preferencji rysunków, a także co do sposobów uzasadniania swoich wyborów. Zauważamy, że Polacy wybierają chętnie rysunki o dywergencyjnych cechach, tzn. takie, które przedstawiają różne, rozproszone obiekty, niekoniecznie łączące się ze sobą i niekoniecznie spójne tematycznie. Chińczycy natomiast preferują rysunki spójne, posiadające określony temat, zrozumiałe i odnoszące się do świata rzeczywistego. Dodatkowo, w różny sposób osoby reprezentujące obie grupy badanych wyjaśniają swoje wybory. Polacy wskazują np., że dany rysunek został wykonany przez najbardziej kreatywnego autora, ponieważ ‘autor miał najwięcej pomysłów, które wykorzystał na różne sposoby’. Chińczycy natomiast często uzasadniają swoje wybory tym, że dany auotor ‘dobrze łączy ze sobą obiekty’.

Nowatorskość naszego podejścia polega na analizie  r o z u m i e n i a  istoty twórczości przez tzw. „normalnych” użytkowników języka oraz na porównaniu tych sposobów rozumienia z teoriami posiadanymi przez ekspertów. Studia te mogą przynieść nowe wnioski w porównaniu z dotychczasowymi badaniami skupionymi zwłaszcza na sposobach  p r z e j a w i a n i a  s i ę (ang. performance) u różnych osób zdolności do tworzenia (co oznacza, że do tej pory przede wszystkim diagnozowano zdolności twórcze osób z różnych kultur).

Diagnoza specyficznych składników pojęcia kreatywności (np. akcentowanie nowości, oryginalności, wartości itp.) umożliwi nam wytypowanie tych kulturowych wyznaczników, które miałyby wpływ na motywację do podejmowania działań twórczych wśród osób z różnych krajów bądź środowisk. Pośrednio zyskalibyśmy w tych badaniach odpowiedź na pytanie: Co ze strony kultury obniża lub wzmacnia w jednostce wrodzone podstawowe zdolności twórcze? Identyfikacja tych składników potocznych przekonań umożliwi przeciwdziałanie ich negatywnym skutkom poprzez skonstruowanie nowych bądź ulepszonych narzędzi edukacyjnych do wykorzystania w  „nauczaniu innowacyjności” w różnych krajach. Przykładowo, możemy przypuszczać, że sama zmiana instrukcji wykonania pewnych zadań może mieć wpływ na ich bardziej bądź mniej twórcze wykonanie przez przedstawicieli kultur wschodnich bądź zachodnich, co zresztą potwierdziły już badania innych naukowców.

Rola emocji w twórczym odbiorze sztuki – Piotr Przybysz
Wrz 6@10:45 – 12:00
Rola emocji w twórczym odbiorze sztuki – Piotr Przybysz @ Puławska 94 | Kazimierz Dolny | lubelskie | Polska

W referacie zaprezentuję model holistycznego, dynamicznego i sytuacyjnego podejścia do emocji estetycznych. W myśl przedstawianej propozycji, podczas kontaktu z dziełem sztuki doświadczamy hybrydowych, złożonych kompleksów emocjonalnych, zmieniających się dynamicznie w czasie, których poszczególne komponenty ujawniają się zależnie od okoliczności sytuacyjnych. Tak rozumiane emocje przybierają różnorodne formy, spośród których wyróżniam grupy emocji: ucieleśnionych, epistemicznych oraz asocjacyjno-kontekstowych.

Pojawienie się takiej kaskady emocjonalnej podczas kontaktu ze sztuką (malarstwo, muzyka, architektura, teatr, film etc.) jest warunkiem koniecznym do aktywnego zaangażowania się odbiorcy w kognitywne procesy rozumienia i interpretacji dzieła sztuki oraz jego estetycznej oceny. Emocje pełnią wówczas funkcję „napędu” w procesie aktywnej eksploracji dzieł sztuki, którego działanie przejawia się poprzez odczucie „zainteresowania”, „przyjemności” czy „zachwytu” w kontakcie np. z malarstwem czy muzyką.

W dyskusji nad proponowanym modelem chciałbym przedyskutować następujące zagadnienia

  • Czym różnią się emocje estetyczne od emocji dnia codziennego (tj. od tzw. emocji podstawowych)?
  • Czy emocje estetyczne pełnią funkcje adaptacyjne?
  • Jaki jest udział pobudzenia cielesnego (fizjologicznego) w przypadku emocji estetycznych?
  • Jakie różnice zachodzą między emocjami odczuwanymi podczas kontaktu z różnymi rodzajami sztuki, np. malarstwem i muzyką?
  • Jaki jest związek odczuwania przyjemności z odczuciem piękna podczas kontaktu ze sztuką?
  • Jaki jest związek emocji z funkcjami umysłu – uwagą, pamięcią, wyobraźnią ­– podczas poznawania dzieła sztuki?
  • Jaka jest rola emocji w procesach twórczych?

 

Literatura

  1. L. F. Barrett (2018), Jak powstają emocje. Sekretne życie mózgu, Warszawa: CeDeWu.
  2. E. Bratiico, B. Bogert, Th. Jacobsen (2013), Toward a Neural Chronometry for the Aesthetic Experience of Music, “Frontiers in Psychology”, nr 4.
  3. N. Frijda (2007), Laws of Emotions, New York: Routledge.
  4. G. Cupchik (2016), The Aesthetics of Emotion. Up the Down Staircase of the Mind-Body, Cambridge: Cambridge University Press.
  5. P. Juslin, J. Sloboda (red.) (2001), Music and Emotion. Theory and Research, Oxford: Oxford University Press.
  6. H. Leder, B. Belke, A. Oeberst, D. Augustin (2004), A Model of Aesthetic Appreciation and Aesthetic Judgements, “British Journal of Psychology” 2004, nr 95.
  7. L. Meyer (1974), Emocja i znaczenie w muzyce, Warszawa: PWM.
  8. P. Przybysz (2013), Emocje muzyczne i ich estetyczne modyfikacje, W: P. Podlipniak, P. Przybysz i inn. (red.), Neuroestetyka muzyki, Poznań. https://www.academia.edu/6159727/Emocje_muzyczne_i_ich_estetyczne_modyfikacje
  9. P. Przybysz (2016), Fenomen emocji estetycznych (wersja popularnonaukowa), “Oblicza neuronauki”, 5. https://www.academia.edu/36190014/Fenomen_emocji_estetycznych_wersja_popularnonaukowa_
  10. P. Przybysz (2017), O naturze emocji towarzyszących odbiorowi sztuki. Dynamiczne i sytuacyjne podejście do emocji estetycznych, “Estetyka i Krytyka”, 46. https://www.academia.edu/35512710/O_naturze_emocji_towarzysz%C4%85cych_odbiorowi_sztuki._Dynamiczne_i_sytuacyjne_podej%C5%9Bcie_do_emocji_estetycznych

 

Piotr Przybysz

Kreatywny… jak Neandertalczyk – Andrzej Zykubek
Wrz 6@12:00 – 13:00
Kreatywny... jak Neandertalczyk – Andrzej Zykubek @ Puławska 94 | Kazimierz Dolny | lubelskie | Polska

Neandertalczycy intrygowali uczonych od czasu, kiedy po raz pierwszy odkryto ich szczątki w 1856 r. Cały czas badacze znajdują kolejne – od Hiszpanii po centralną Azję. Liczą sobie one od 200 tys. do 30 tys. lat. I na tyle szacuje się okres istnienia tego gatunku. Około 600 tys. lat temu uległa rozdzieleniu pula genetyczna naszego wspólnego przodka i w konsekwencji wyewoluowali przodkowie Homo sapiens i neandertalczyków. Człowiek rozumny po raz pierwszy pojawił się w Europie około 44 tys. lat temu i razem z neandertalczykiem egzystowaliśmy na Starym Kontynencie przez kilkanaście tysięcy lat.

A sami neandertalczycy? No cóż, malowali ciała, ozdabiali je piórami, muszelkami i kościanymi naszyjnikami i upiększali jaskinie, w których żyli. Prawdopodobnie to oni wpadli na pomysł jak z roślinnych włókien upleść sznurek. Chowali zmarłych, produkowali narzędzia do obróbki skóry. I wiele wskazuje na to, że potrafili mówić znacznie wcześniej niż ludzie. Mało tego. Okazuje się, że mamy w sobie neandertalskie warianty genów. Ile? Co najmniej 80, ale pewnie więcej.

Dlaczego wobec tego my osiągnęliśmy taki sukces, a oni wyginęli? Co mówi nam genom naszych przodków i genom neandertalczyków?

Zapraszam na antropogenetyczną wyprawę, w czasie której zastanowimy się nad naszą filogenetyczną historią, a przewodnikami będą najnowsze odkrycia archeologów i mapy genetyczne.

 

Andrzej Zykubek

Kreatywność nisz poznawczych, czyli o kreatywności umysłu rozszerzonego – Zbysław Muszyński
Wrz 6@15:00 – 16:00
Kreatywność nisz poznawczych, czyli o kreatywności umysłu rozszerzonego – Zbysław Muszyński @ Puławska 94 | Kazimierz Dolny | lubelskie | Polska

Kreatywność nisz poznawczych, czyli o kreatywności umysłu rozszerzonego

Zadaniem wykładu będzie przygotowanie do myślenia o kreatywności w ramach paradygmatu rozszerzonego umysłu (rozproszonego poznania). Dlatego przedstawię wybrane pojęcia i kategorie z tego obszaru badań i postaram się złożyć je w koncepcyjną całość, której założenia pozwolą ująć inny niż czysto psychologiczny aspekt kreatywności w myśleniu i działaniu człowieka.

Pojęciami, które zostaną przywołane, będą pojęcia: rozszerzonego umysłu, rozproszonego poznania, afordancji, zasady parytetu, a przede wszystkim pojęcie niszy poznawczej i  jej konstrukcji, czyli jakiejś postaci projektowania twórczego. Postaram się, wykorzystując zasadę parytetu, połączyć pojęcie niszy poznawczej z kategorią myślenia projektowego (design thinking), a także z obszarem UX  i pokazać elementy kreatywności w konstruowaniu, projektowaniu układów zdolnych realizować określone zadania poznawcze i sprawcze wykorzystujące afordancyjne własności elementów środowiska i podmiotu.

Koncepcja umysłu rozszerzonego standardowo zakłada możliwość projektowania układów elementów środowiska fizycznego i społecznego (kulturowego) w zintegrowane funkcjonalnie i ontologicznie układy (systemy) poznawcze czy sprawcze realizujące określone zadania. Projektowanie takich układów zintegrowanych systemów wymaga zdolności, które są przedmiotem badań psychologii twórczości jednostek, i sprawdzenia, na ile projektowanie w ramach systemów złożonych nosi cechy procesów twórczych. Dlatego warto prześledzić zależność aktywności twórczej umysłów pojmowanych indywidualistycznie z aktywnością projektową umysłu rozszerzonego i porównanie (przynajmniej jednostronne) obu tych koncepcji umysłów i obu typów poznania.