Program Letniej Szkoły Kognitywistyki

Wrz
6
pt
2019
Mózg w różnych zakątkach świata: neuronalne różnice kulturowe – Albert Łukasik
Wrz 6@15:00 – 15:30
Mózg w różnych zakątkach świata: neuronalne różnice kulturowe - Albert Łukasik @ Kazimierz Dolny | lubelskie | Polska

Prezentacja przedstawia kwestię neuronaukowego spojrzenia na różnice kulturowe poszczególnych grup narodowych i etnicznych. Głównym celem jest wykazanie w jaki stopniu aktywność neuronalna i funkcjonowanie mózgu przedstawicieli poszczególnych kultur różnią się między sobą. W oparciu o książkę “The Sociocultural Brain: A cultural neuroscience approach to human nature” autorstwa Shihui Han i dwa artykuły poświęcone emocjonalnym aspektom poznania w kontekście kulturowym (Cross-Cultural Affective Neuroscience) i mechanizmowi motywacji (Culture Modulates the Neural Correlates Underlying Risky Exploration) zostaną zaprezentowane badania, wnioski, a także znaczenie neuronalnego podejścia do zagłębiania różnic kulturowych dla procesów poznawczych, emocji i zachowania człowieka.

 

Albert Łukasik

Rola lateralizacji mózgu w ewolucji kulturowej człowieka – Mira Zyśko
Wrz 6@15:30 – 16:00
Rola lateralizacji mózgu w ewolucji kulturowej człowieka   - Mira Zyśko @ Kazimierz Dolny | lubelskie | Polska

Zagadnienia związane z lateralizacją mózgu (różnice anatomiczne i funkcjonalne półkul, wymiana informacji między nimi) należą do często poruszanych w literaturze z dziedziny neuronauk. W związku z tym zjawiskiem rozważa się również kwestie neuropsychologiczne, np. korzyści poznawcze ze specjalizacji półkul w zakresie różnych funkcji kognitywnych (językowych, motorycznych, percepcyjnych, uwagowych itd.), czy antropologiczne (na przykład hipoteza o przeciwstawnych lateralizacyjnie preferencjach percepcyjnych kultur Wschodu i Zachodu, czy badanie różnic międzykulturowych pod kątem odsetka osób leworęcznych). Te drugie doprowadziły badaczy do postawienia tezy o wpływie czynników kulturowych na preferencje w lateralizacji funkcji poznawczych. Pojawiła się nawet odwrotna, ogólniejsza hipoteza – o różnicach w lateralizacji mózgu jako znaczącym czynniku wpływającym na różnice międzykulturowe (McGilchrist, 2009). W jakim stopniu możemy mówić o wpływie zjawisk związanych z lateralizacją mózgu na kulturę, a w jakim o związku odwrotnym, mając na uwadze ontogenezę specjalizacji półkulowej, jej filogenezę, jej związek z innymi zjawiskami neurobiologiczno-poznawczymi oraz międzykulturowe badania porównawcze? Referat będzie miał na celu rozważenie sensowności takich pytań oraz próbę odpowiedzi na nie.

 

Mira Zyśko

Neuronalne podstawy poczucia wolnej woli – Michał Bachanek
Wrz 6@16:00 – 16:30

Prezentacja analizuje podstawy psychologiczne i neuronalne trzech elementów świadomości fenomenalnej, które według Petera Strawsona są częściami składowymi poczucia wolnej woli. Tymi elementami są po kolei utożsamianie się z niektórymi przyczynami naszego zachowania, poczucie sprawczości oraz doświadczenie momentu podjęcia decyzji.
Do dokładnego zrozumienia podstaw pierwszego zjawiska kluczowe wydaje się rozwiązanie twardego problemu świadomości, w związku z czym prezentacja skupi się przede wszystkim na dwóch pozostałych zjawiskach. Przy poczuciu sprawczości zostaną omówione dotyczące jej trzy koncepty (kopie eferentne planu motorycznego, neurony lustrzane oraz wiązanie intencjonalne) i ich neuronalne korelaty, natomiast przy doświadczeniu momentu podjęcia decyzji zostanie omówione tematyka dotycząca pojęć potencjału gotowości, weta, oraz funkcji wykonawczych. Zostaną również wskazane potencjalne problemy metodologiczne przy badaniu zjawiska doświadczenia podjęcia decyzji.

 

Michał Bachanek

Metafory wielomodalne jako zjawisko kulturowe. Osoby ze spektrum autyzmu i osoby Głuche – Dominika Kopańska
Wrz 6@16:45 – 17:15

Metafory w kulturach odgrywają pewne poszczególne role. Z jednej strony opisują świat za pomocą innych słów. Z drugiej strony przyczyniają się do tego, że wzbogaca się nasza kompetencja językowa. Jeśli chodzi o znaczenie metafor to w danych kulturach przejawia się w sposób różnorodny. Co się dzieje, gdy dominuje myślenie obrazowe? Jak wygląda zjawisko metaforyczności, gdy pewne aspekty są zaburzone? W referacie główna uwaga będzie skupiona na osobach ze spektrum autyzmu i osobach Głuchych. W pierwszym przypadku zostały przeprowadzone badania u dzieci w ramach wolontariatu z pomocą których zostały przenalizowane rysunkowe przejawy metaforyczności jako dominująca forma aktywności metaforycznej. W drugim przypadku ważnym aspektem stanowić będzie przedstawienie metafory wielomodalnej, a dokładniej dotykowej, wzrokowej.
U obu tych grup występują pewne deficyty tj.: u osób ze spektrum autyzmu deficyt ten występuje np. w relacjach społecznych, pewnych specyficznych zdolnościach i zaburzeniach w pewnych obszarach, które uniemożliwiają lub blokują prawidłowe posługiwanie się metaforami.
U osób Głuchych deficyt ten występuje w braku możliwości posługiwania się werbalizacją.
Podstawowymi pytaniami jakie będą postawione w ramach referatu to: Skoro występują pewne deficyty, to czy rozumienie metafor jest możliwe? Czy wtedy osoby te rozumieją czym są metafory? Czy kultura i środowisko są potrzebnymi czynnikami rozwijającymi kompetencję językowo – metaforyczną u osób neuroróżnorodnych?
Reasumując, podczas prezentacji zostaną przedstawione efekty pracy z osobami neuroróżnorodnymi jak również będzie to też próba odpowiedzi (opierając się na stereotypach) na podstawione wcześniej pytania badawcze.

 

Dominika Kopańska

Kognitywna batalia o użytkownika – Szymon Górski
Wrz 6@17:15 – 17:45
Kognitywna batalia o użytkownika - Szymon Górski @ Kazimierz Dolny | lubelskie | Polska

Ważną część współczesnej kultury stanowi oprogramowanie – niezależnie od tego, czy mowa o grach wideo, czy o specjalistycznych programach komputerowych, jesteśmy świadkami wciąż bardzo szybko postępującego wzrostu jego wpływu na rozwój kultury. Wraz z upływem lat użytkownicy byli i są zalewani tysiącami aplikacji, w których gąszczu często ciężko jest ich twórcom przebić się oraz zdobyć uznaną pozycję na rynku. Z pomocą może przyjść im kognitywistyka, pozwalająca nie tylko na ułatwienie procesu projektowania i tworzenia aplikacji, ale także na przewidzenie zachowań potencjalnych użytkowników i wykorzystanie rozwiązań ułatwiających interakcję pomiędzy aplikacją a człowiekiem. Jakie zabiegi można zastosować w celu wygrywania coraz częstszych batalii o uwagę, ale też o utrzymanie użytkownika przy sobie? Czym współcześni twórcy mogą wyróżnić się w tej kwestii? Komu możemy zawdzięczać istnienie danych narzędzi i rozwiązań, przydatnych w cyfrowej walce? Na te pytania chciałbym odpowiedzieć w ramach opisanego referatu.

 

Szymon Górski

Multimodalny język twitterowiczów – Anastazja Szuła
Wrz 6@17:45 – 18:15

Komunikacja między ludźmi, w swojej najbardziej typowej formie (twarzą w twarz), ma charakter multimodalny. Mimo, że w Internecie dominuje kanał tekstowy, wykluczenie elementów obrazowych z analizy komunikatów powoduje nie tylko zubożenie znaczenia, ale może też całkowicie odmienić znaczenie komunikatu. Z tego powodu, elementy obrazowe powinny być traktowane jako elementy języka, a nie jako elementy towarzyszące komunikatom językowym. Pragnę to uargumentować przedstawiając analizę tweetów, jednocześnie ukazując skrawek rozwijającej się w ramach platformy stan culture.

 

Anastazja Szuła

Wrz
7
sob
2019
Przebieg procesu twórczego – Zofia Władyka-Łuczak
Wrz 7@09:00 – 09:30

Problem badawczy. Cele i założenia:
Wystąpienie będzie nosić będzie charakter autoetnograficzny, przedstawiony zostanie mikroświat artysty pracującego nad powstaniem rzeźby, na przykładzie pomnikowej figury postaci Rajmunda Rembielińskiego, „Pomnika Początków Miasta Łodzi”. Poruszony problem badawczy wykaże różnice w postrzeganiu procesu twórczego z pozycji obserwatora wewnętrznego i zewnętrznego.

Perspektywa teoretyczna:
Chcąc zrealizować założenia badawcze, wystąpienie podzielę na dwa główne części. W pierwszej zaprezentuję autorską retrospekcję pracy twórczej, charakterystyczną dla obserwatora wewnętrznego. W drugiej, analizę tekstu retrospekcji, w której przyjmuję postawę obserwatora zewnętrznego. Działy te zostaną opracowane na podstawie etnograficznej analizy Clifforda Geertza i metody konstruktywistycznej analizy tekstu Michaela Fleischera.

Materiał badawczy:
Materiałem badawczym będzie wspomniany opis pracy twórczej spisany na podstawie autorskich wspomnień, notatek tekstowych i fotograficznych powstających w trakcie realizacji pomnika. Retrospekcyjny opis prowadzony liniowo, zgodnie z chronologią występujących po sobie zdarzeń. Z jednej strony to relacja z procesu powstawania rzeźby, z drugiej — prezentacja postawy autora wobec własnych działań twórczych.

Procedura badawcza i wyniki:
W pierwszej części prześledzony zostanie proces koncentracji autorskiej uwagi w trakcie tworzenia. Istotne staną się czynniki wpływające na koncentrację i rozproszenie uwagi; ważne będą również tematy zarządzania uwagą widza poprzez odpowiednią kompozycję. Przedstawiony zostanie proces powstawania rzeźby akcentowany autorskimi korektami. W drugiej części podstawowym celem badawczym stanie się wniknięcie we własne działania artystyczne w kontekście rozpoznania mechanizmów je tworzących.

 

https://lsk.kul.pl/employees/zofia-wladyka-luczak/

Preferencje czasowe w kontekście zdolności poznawczych – Edgar Filip Różycki
Wrz 7@09:30 – 10:00
Preferencje czasowe w kontekście zdolności poznawczych - Edgar Filip Różycki @ Kazimierz Dolny | lubelskie | Polska

Jako ludzie różnimy się pod wieloma względami: fizycznie (mamy różny kolor skóry, włosów, oczu; mamy także różny wzrost, wagę); różnimy się również psychicznie: mamy swoje temperamenty, cechy osobowości. Wreszcie – różnimy się pod kątem zdolności poznawczych.
Okazuje się, że różnice w tych ostatnich wpływają na wiele aspektów naszego życia: ludzie
o większych zdolnościach poznawczych średnio dłużej żyją, lepiej zarabiają, mają bardziej pojemną pamięć roboczą, szybsze czasy reakcji i są – o dziwo – bardziej podatni na iluzje optyczne.
Jednakże bardzo mało jest badań dotyczących wpływu zdolności poznawczych na podejmowanie decyzji. Co więcej, zwykle we wszelkich badaniach przyjmuje się je jako jedne
z ukrytych czynników, nie podejmując w ogóle próby rozpoznania, na ile wpływają na wyniki właśnie zdolności poznawcze.
Jednym z typów zdolności poznawczych jest tzw. styl kognitywny: można zauważyć, że część osób bardziej skłania się do podejmowania wyborów impulsywnie, podczas gdy inni – przed podjęciem decyzji dokonują szeregu analiz. Często styl kognitywny wiązany jest z umysłowymi Systemami 1 i 2.
W swoim referacie chciałbym przedstawić Cognitive Reflection Test (CRT) jako prostą miarę tego typu zdolności poznawczych, jego związki z ważną cechą podejmowania decyzji (preferencją czasową) oraz poddać go analizie krytycznej. Zarysuję również perspektywy dalszych badań z możliwością wykorzystania CRT.

Edgar Filip Różycki

Zło a wiedza. Epistemiczny efekt efektu ubocznego w języku polskim – Katarzyna Marczewska
Wrz 7@10:00 – 10:30

Efekt Knobe’a (nazywany też efektem efektu ubocznego) jest zjawiskiem z zakresu potocznej filozofii działania. Polega na tym, że ludzie chętniej przypisują komuś intencjonalność, kiedy skutek uboczny jego działania ma charakter negatywny (Knobe, 2003). Knobe początkowo badał to zjawisko, przedstawiając badanym historie, w których prezes firmy podejmował decyzję, której efekt uboczny był korzystny lub szkodliwy dla środowiska. Beebe i Buckwalter (2010) wykorzystali te scenariusze, żeby sprawdzić, czy analogiczny efekt będzie zachodził, kiedy zamiast o intencjonalność zapytamy osoby badane o wiedzę. Uzyskane przez nich wyniki potwierdziły oczekiwaną asymetrię w przypisywaniu wiedzy: ludzie są bardziej skłonni przypisywać podmiotowi wiedzę, kiedy skutek jego działania jest zły.

Zaobserwowane zjawisko zostało nazwane epistemicznym efektem efektu ubocznego (EEEU) i jest szczególnie interesujące ze względu na niezgodność z klasycznymi teoriami wiedzy. Wartość moralna czynu nie była do tej pory uwzględniana jako jeden z czynników wpływających na to, czy ktoś ma wiedzę. Co więcej, tego typu czynnik jest wprost wykluczany przez większość współczesnych intelektualistycznych teorii wiedzy. Tymczasem EEEU udaje się zaobserwować przy użyciu różnych scenariuszy, nawet wtedy, kiedy prawdopodobieństwo wystąpienia szkodliwego efektu ubocznego jest niskie, a sam efekt uboczny nie jest po prostu zły moralnie, lecz na przykład narusza prawo lub pewne normy estetyczne (Beebe & Jensen, 2012). Jak dotychczas występowanie EEEU zostało pokazane w języku angielskim (m.in. Beebe & Jensen, 2012) i niemieckim (Dalbauer & Hergovitch, 2013), a ponadto z wykorzystaniem różnych skal pomiarowych (Beebe & Jensen, 2012).

W wystąpieniu przedstawię wyniki badań nad EEEU w języku polskim. Udało się potwierdzić zachodzenie EEEU zarówno na skali dychotomicznej (n=1238, p<0.001) jak i na skali Likerta (n=419, p<0.001). Przedstawię uzyskane wyniki w kontekście potencjalnych czynników wpływających na efekt.

Słowa kluczowe: filozofia eksperymentalna, epistemiczny efekt efektu ubocznego, wiedza

 

Katarzyna Marczewska

Taniec a kultura – Paulina Zarębska
Wrz 7@10:30 – 11:00
Taniec a kultura - Paulina Zarębska @ Kazimierz Dolny | lubelskie | Polska

Kluczowym zagadnieniem referatu jest wpływ uwarunkowań kulturowych na tworzenie i postrzeganie tańca. Celem wystąpienia jest analiza gestów oraz ruchów tańca , na które znaczący wpływ ma tożsamość kulturowa.

W The Relevance of the Beautiful (1988) Hans-Georg Gadamer definiuje sztukę za pomocą pojęć „gra”, „symbol” i „święto”. Opierając się na tym rozróżnieniu, zostanie omówiony sposób patrzenia na taniec jako kulturowo zdefiniowanej ekspresji estetycznej. Tożsamość kulturowa, a także poczucie „jaźni”, nie są tylko wyobrażeniami umysłowymi, ale również uosobieniem doświadczeń fizycznych. Ludzie doświadczają swoich ciał na trzech różnych poziomach: ciała biologicznego (świat obiektywny), ciała komunikacyjnego (świat społeczny), ciała doświadczającego (świat subiektywny) (Habermas, 1981). Ciało jako „ja” to miejsce, w którym podmiot subiektywny spotyka się ze światem obiektywnym i społecznym. Każde doświadczenie ciała tworzone i interpretowane jest przez pryzmat kulturowych kodów. Tożsamość kulturowa obejmuje koncepcję ciała, do której zaliczyć można estetykę, pojęcia płci, wieku, itp. oraz techniki ciała (np. gesty, ruch, proksemika) wyrażające ten obraz i jednocześnie będące materiałem, z którego pochodzi koncepcja ciała (Frank, 1991).

Cynthia Jean oraz Cohen Bull (1997) zwracają uwagę na znaczenie świadomości kulturowej dla zrozumienia różnych warstw znaczenia w tańcu. Opisują, jak w spektaklu tanecznym łączą się wrażenia (kinestetyczne, wizualne, dotykowe i słuchowe), aby stworzyć szczególne odczucia u widza. Doświadczenie widza obejmuje i implikuje zrozumiałe znaczenia choreograficzne i społeczne, których podstawą jest wspólna wiedza kulturowa. Propriocepcja jest powiązana z pamięcią motoryczną, więc zarówno widz, jak i tancerz będą polegać na poprzednich doświadczeniach ruchowych i zdolnościach motorycznych, aby zrozumieć taniec. Widz rozumie taniec poprzez negocjacje między tym, co postrzega, a znaczeniami i doświadczeniem, które przechowuje w pamięci długotrwałej.

Na podstawie historycznych dzieł z zakresu tańca klasycznego oraz modern zostanie zanalizowany wpływ kultury na tworzenie tańca. Omówione zostanie funkcjonowanie gestów metaforycznych przejawiających się w formie metafor orientacyjnych (Lakoff, Johnson 1980), które są głęboko zakorzenione w cielesnym doświadczaniu świata. Szczególnej analizie poddane zostaną choreografie przejawiające metafory orientacyjne, które opierają się na schematach wyobrażeniowych góra/dół, a interpretowane są wielorako w zależności od kultur.

 

Paulina Zarębska

Język – kultura czy ewolucja? – Anna Głowik
Wrz 7@11:45 – 12:15
Język - kultura czy ewolucja? - Anna Głowik @ Kazimierz Dolny | lubelskie | Polska

Zdolności językowe są w wielu środowiskach postrzegane jako wyłączne człowiekowi i nabyte w procesie kulturalizacji. Niewątpliwie język ludzki jest najbardziej rozwinięty i zaawansowany symbolicznie. Jednak, kultura nie wydaje się być jedynym źródłem kształtowania się tej zdolności. Znane są wyniki badań poświęcone językowi zwierząt. Być może podstaw języka można dopatrzyć się u pszczół miodnych, wykonujących swój taniec w celu wskazania miejsca nektaru. Innym intrygującym przykładem jest werweta posługująca się trzema oddzielnymi dźwiękami w stosunku do różnych obiektów generujących zagrożenie. Obserwowane są także intencjonalne sygnały przekazywane rękami przez małpy człekokształtne. Tak więc, cechy języka ludzkiego odnajdujemy u naszych ewolucyjnych przodków.
Jak każda inna cecha, język jest zdolnością opartą na przystosowaniu i ma swoje korzenie. O ciągłości wokalizacji świadczy chociażby gen FoxP2, odpowiedzialny za śpiew u ptaków i mowę ludzką.
Do wytworzenia języka potrzebne są pojęcia i reprezentacje, zarówno przedmiotów jak i struktur typowo abstrakcyjnych jak np. miłość. Posługiwanie się pojęciami obserwujemy u papug, małp oraz niemowląt, które w sposób naturalny, nie wykształciły jeszcze języka. Taka ciągłość może wskazywać na istnienie pewnego modułu wspólnego zwierzętom i ludziom, który w toku ewolucji doprowadził do powstania języka, którym posługujemy się obecnie.

 

Anna Głowik

Od rozszerzonego umysłu do rozszerzonej jaźni – kultura jako fenotyp rozszerzony – Matuesz Chról
Wrz 7@11:45 – 12:15
Od rozszerzonego umysłu do rozszerzonej jaźni – kultura jako fenotyp rozszerzony - Matuesz Chról @ Kazimierz Dolny | lubelskie | Polska

Prezentowana konceptualizacja kultury wpisuje się w szeroko rozumiany paradygmat naturalistyczny. Główną tezą wystąpienia jest stwierdzenie, że kultura stanowi rozszerzenie ludzkiej podmiotowości i polega na zaangażowaniu tejże podmiotowości w zewnętrzne artefakty. Podkreśla się rolę środowiska w rozwoju i poznaniu jednostek, zwłaszcza środowiska kulturowego.

Bazę merytoryczną stanowi tutaj koncepcja troski rozszerzonej Patricii Churchland, zgodnie z którą ludzka moralność wyewoluowała w kontekście troski nad potomstwem, a następnie zaczęła rozszerzać się na partnerów, członków stada i osoby niespokrewnione. Według Churchland troska o innych jest możliwa dzięki aktywacji emocji homeostatycznych, które są skorelowane przede wszystkim z przetrwaniem indywidualnego organizmu, ale również z przetrwaniem innych organizmów, które są dla niego istotne. Emocje homeostatyczne – zgodnie ze współczesną neurobiologią emocji – stanowią poznawczą podstawę dla sądów wartościujących, gdyż wskazują na to co jest ważne dla żywego systemu poznawczego. Innymi słowy – emocje wyznaczają zakres tego z czym identyfikuje się dany organizm. Zgodnie z autorską refleksją prelegenta, troska rozszerza się u ludzi nie tylko na potomstwo, partnerów i innych członków stada, ale również na artefakty kulturowe (zarówno materialne jak i niematerialne). Wyjaśnia to dlaczego ludzkie zbiorowości włączają w sferę normatywną dziedzictwo kulturowe (godła, flagi, totemy, obrazy, dzieła literackie, symbole, uniwersytety, świątynie etc.) i są zmotywowani, aby chronić je określonymi restrykcjami oraz prowadzić konflikty na tym tle.

Ponadto referencje prezentowanego materiału zawierają: (1) koncepcję rozszerzonego umysłu autorstwa A. Clarka i D. Chalmersa (2) koncepcję fenotypu rozszerzonego zaproponowaną przez R. Dawkinsa i zmodyfikowaną przez D. Dennetta (3) teorię koewolucji genetyczno-kulturowej autorstwa E. O. Wilsona, rozwijaną przez M. Tomasello.

Mateusz Chról

Przyczynowość odgórna w kontekście emergencji psychofizycznej – Marzena Fornal
Wrz 7@12:15 – 12:45

Wczesne sformułowania teorii emergencji datują się na okres lat dwudziestych minionego stulecia, gdzie stanowiła ona opozycję dla ówczesnych stanowisk mechanistycznych i witalistycznych. Obecnie można zaobserwować powrót do tego typu teorii, które można określić, jako przeciwwagę dla stanowisk redukcjonistycznych współczesnego materializmu. Jednak mimo wzrastającego zainteresowania, wciąż kontrowersyjnym pozostaje radykalna wersja emergencji psychofizycznej postulująca przyczynową efektywność własności mentalnych. Celem mojego wystąpienia jest analiza relacji psychofizycznej w kontekście teorii emergencji i próba zweryfikowania czy postulat przyczynowości odgórnej jest możliwy do obronienia, bez konieczności odrzucenia podstawowych założeń determinizmu.

 

Marzena Fornal