Programy Letniej Szkoły Kognitywistyki

wrz.
8
śr.
2021
Umysł emocjonalny. Wprowadzenie do problematyki V Letniej Szkoły Kognitywistyki – prof. dr hab. Marek Hetmański, dr hab. Zbigniew Wróblewski, prof. KUL
wrz. 8@15:00 – 15:30
Czym są emocje? Analiza pojęcia w kontekście wybranych rozwiązań esencjalistycznych – dr hab. Andrzej Dąbrowski, prof. UP
wrz. 8@15:30 – 16:30

Wielu teoretyków emocji – głównie filozofów, ale nie tylko – uważa, że emocje są takimi zjawiskami, które mają swoją ukrytą naturę, istotę, czyli coś, co sprawia, że emocja jest emocją. Nie ma jednak zgody co do tego, czym ona jest. Dla jednych istotę emocji stanowi najbardziej osobiste, subiektywne odczucie, dla innych zmiany fizjologiczno-cielesne, a jeszcze dla innych szybko zachodzące procesy neuronalne pod czaszką lub po prostu myśli (percepcje, przekonania), czasami połączone z ewaluacją napotykanych zjawisk w otoczeniu. Paul Griffiths ożywił tę debatę pisząc książkę pod prowokacyjnie brzmiącym tytułem „What emotions really are” (1997). Twierdzi tam, że emocje nie stanowią rodzaju naturalnego, ale podpadają pod trzy istotnie odmienne podtypy: ewolucyjnie prymitywne programy afektywne, emocje złożone poznawczo i wyparte działanie. W swoim wystąpieniu najpierw pokażę, w jaki sposób argumentowano za istotą emocji i dlaczego ta argumentacja ma bardzo słabą moc przekonywania. Następnie wskażę na poważną złożoność i różnorodność emocji. Ostatecznie będę argumentować, że nie da się w emocjach odnaleźć czegoś, co jest dla nich wszystkich wspólne a zarazem podstawowe (co tworzy ich istotę), i że są one wieloskładnikowymi i wysoce plastycznymi zjawiskami.

Andrzej Dąbrowski

Rola emocji w poznaniu moralnym – dr hab. Artur Szutta, prof. UG
wrz. 8@16:30 – 17:30

Wielu autorów zajmujących się badaniami empirycznymi w ramach psychologii moralności przyjmuje stanowisko, że nasze emocje moralne stanowią rezultat działania mechanizmów heurystycznych. Jako takie emocje okazują się mieć małą (albo wręcz żadną) wartość poznawczą. Można jednak na emocje spojrzeć inaczej, ujmując je w kategoriach qualiów wartości, które odgrywają istotną rolę w percepcji moralnej. Na rzecz takiego rozumienia emocji postaram się argumentować.

 

Artur Szutta

Emocje w polskim języku migowym: perspektywa językoznawcza i antropologiczna – dr Magdalena Dunaj
wrz. 8@17:30 – 18:30

Na przykładzie danych pochodzących z Korpusowego Słownika Polskiego Języka Migowego przedstawiona zostanie analiza jednostek leksykalnych wyrażających uczucia. Punktem wyjścia analizy jest ikoniczność, podstawowy dla języków migowych środek językowy, rozumiany jako relacja podobieństwa między mentalnymi modelami przedstawienia i obiektu przedstawianego. W językach migowych można wyróżnić szereg typów ikoniczności, m.in.:

  • fizyczny obiekt jest reprezentowany przez samego siebie (wskazywanie)
  • kształt artykultarora (np. ręki) przedstawia kształt obiektu odniesienia
  • ruch artykulatora (np. ręki) reprezentuje ruch obiektu odniesienia
  • reprezentowanie części ciała
  • reprezentowanie kształtu obiektu odniesienia za pomocą kształtu ścieżki, jaką
  • wyznacza poruszający się artykulator
  • lokalizacja w przestrzeni migowej odpowiadająca lokalizacji w przestrzeni mentalnej
  • reprezentowanie rozmiaru obiektu odniesienia poprzez rozmiar tego co artykułowane

Pomocna w zrozumieniu tego, w jaki sposób za pomocą „konkretnych” reprezentacji ikonicznych możliwe jest wyrażanie abstrakcyjnych treści (jak emocje) w językach migowych, będzie koncepcja podwójnego mapowania S. Taub, zgodnie z którą przynajmniej część znaków migowych motywowana jest zarówno ikonicznie jak i metaforycznie.
Analiza jednostek leksykalnych stanowi wstęp do dalszych rozważań o charakterze antropologicznym. Kategoria ucieleśnienia posłuży próbie rekonstrukcji tego, czym są emocje w kulturze Głuchych. Jakie strategie uzewnętrzniania uczuć i metody radzenia sobie z nimi są właściwe dla społeczności Głuchych? Jeśli, jak uważa Nancy Scheper-Hughes, emocje są dyskursem, są konstruowane i wytwarzane w języku, to jak czują i co czują Głusi?

 

Bibliografia (wybrana):

Joanna Łacheta, Małgorzata Czajkowska-Kisil, Jadwiga Linde-Usiekniewicz, Paweł Rutkowski (red.), 2016, Korpusowy słownik polskiego języka migowego, Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, ISBN: 978-83-64111-49-5 (publikacja online).

Sarah Taub, 2001, Language from the Body. Iconicity and Metaphor in American Sign Language, Cambridge: Cambridge University Press

Anna Wierzbicka, 1999, Emocje. Język i „skrypty kulturowe”, [w:] tejże, Język – umysł – kultura, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Małgorzata Rajtar, Justyna Starczuk, 2012, Emocje w kulturze, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego

Magdalena Dunaj

wrz.
9
czw.
2021
Emocje i uczucia pacjentów z trudnościami psychicznymi – dr hab. Tomasz Kruszewski, prof. UMK
wrz. 9@09:00 – 10:00

Moja ponad dwudziestoletnia praktyka w pracy z osobami przejawiającymi trudności psychiczne i cierpiącymi na choroby psychiczne pokazuje mi, jak kluczowe znaczenie dla zdrowia i homeostazy ma zrozumienie własnych emocji i emocji osób w bliższym i dalszym otoczeniu pacjentów. Do gabinetu psychoterapii poznawczo-behawioralnej trafiają najczęściej pacjenci z zaburzeniami nastroju, zarówno labilnością emocjonalną, jak i nastrojem obniżonym, ponadto cierpiący na zaburzenia lękowo i borykający się z fobiami. W opiece ambulatoryjnej mam też do czynienia z pacjentami ze zdiagnozowaną schizofrenią, chorobą afektywną dwubiegunową i stresem pourazowym. Pomimo zróżnicowanych przekonań kluczowych i dysfunkcyjnych założeń osiową emocją jest zwykle lęk, który warunkuje określone postawy i treści poznawcze. Podczas gościnnego wykładu będę mówił o jego etiologii, przejawach i technikach ograniczania afektów.

Tomasz Kruszewski

Mózgowe korelaty reakcji mimicznych- od zarażania ruchowego do empatii – dr hab. Krystyna Rymarczyk
wrz. 9@10:00 – 11:00

Reakcje mimiczne (ang. facial mimicry) to występujące mimowolnie, automatyczne ruchy mięśni twarzy, powstające w wyniku naśladowania ekspresji mimicznych innych. Tak przykład uśmiech zazwyczaj odwzajemniamy uśmiechem. Jedno z istotnych pytań odnoszących się do zjawiska emocjonalnych reakcji mimicznych dotyczy mechanizmu ich powstawania. Hipoteza tzw. mimicznego sprzężenia zwrotnego (ang. facial feedback hypothesis), zaproponowana ponad sto lat temu przez Theodora Lippsa zakłada, że reakcje mimiczne powstają dwuetapowo. Jako pierwsze zachodzi naśladowanie ruchowe obserwowanej ekspresji mimicznej, a następnie w wyniku sprzężenia zwrotnego – aktywacja stanu emocjonalnego korespondującego ze spostrzeganą emocją. W trakcie wykładu, w oparciu o wyniki badań własnych z wykorzystaniem jednoczesnej rejestracji sygnału EMG i sygnału BOLD, odpowiemy na pytanie czy emocjonalne reakcje mimiczne są wynikiem wyłącznie ruchowego naśladowania, czy też powstają w wyniku ruchowego i emocjonalnego zarażania oraz czy sieć struktur mózgowych zaliczanych do tzw. Systemu Neuronów Lustrzanych (ang. mirror neuron system, MNS) stanowi mózgowe podłoże automatycznych rekacji mimicznych.

Krystyna Rymarczyk

Przetwarzanie afektywne w sztucznej inteligencji – dr Mirek Sopek
wrz. 9@11:15 – 12:15

Wykład wprowadzi słuchaczy w dziedzinę zwaną „Affective computing” (Przetwarzanie Afektywne), zapoczątkowaną przez amerykańską uczoną Rosalind Picard. Odwołując się do teorii emocji omówi zarówno idee skonstruowania algorytmów i komputerów, które byłyby zdolne do ekspresji emocji jak i systemów reagujących na stany emocjonalne człowieka. Następnie przedstawi sposoby w jaki przetwarzanie afektywne może udoskonalić współczesne rozwiązania sztucznej inteligencji. Wykład zakończy omówienie praktycznych zastosowań tej dziedziny, korzyści i zagrożenia z niej wypływające.

Mirosław Sopek

Ewolucyjne teorie emocji. Przeszłość, teraźniejszość i przyszłość – dr Marcin Rządeczka
wrz. 9@15:00 – 15:45

Książka Karola Darwina z 1872 roku zatytułowana „O wyrazie uczuć u człowieka i zwierząt” oraz zawarta w niej teza o powszechności emocji w świecie zwierząt położyły podwaliny pod XX-wieczne ewolucyjne ujęcia emocji. Zdaniem Darwina większość ssaków, a z dużym prawdopodobieństwem również wiele innych kręgowców, wykorzystuje emocje podobnie jak ludzie.

Musiało minąć jednak kolejne 40 lat by Robert Yerkes i Donald Dodson sformułowali pierwszą ewolucyjną teorię emocji (tzw. teorię pobudzenia opartą na prawie Yerkesa-Dodsona), która podkreślała istotność emocji dla procesów decyzyjnych i komunikacji niewerbalnej.

Kolejnym kamieniem milowym była niewątpliwie teoria Jamesa-Langego, która sprzeciwiała się klasycznej koncepcji odgórnego przetwarzania emocjonalnego. Mimo wielu ograniczeń i braku zadowalających dowodów empirycznych pozostaje ona dzisiaj wciąż jedną z najszerzej dyskutowanych teorii emocji.

Na kolejnych miejscach znajdują się teorie Cannon-Barda i obiecująca dwuczynnikowa teoria Schachtera-Singera. Teorie te istotnie oddziałały na pewne współczesne koncepcje, w tym szeroko analizowaną teorię markerów somatycznych Antonio Damasio.

Przyszłość ewolucyjnych teorii emocji wiązać może się jednak z rozwojem psychopatologii ewolucyjnej i neuroimmunologii. Obie dyscypliny odkrywają złożoność związków pomiędzy układem odpornościowym a osobniczym rozwojem układu nerwowego i neurohomeostazą.

Psychopatologia ewolucyjna sugeruje nowatorskie interpretacje pewnych zaburzeń psychicznych, które zawierają m.in. silny komponent dysfunkcji emocjonalnej, w tym zaburzeń ze spektrum autyzmu i zaburzeń ze spektrum schizofrenii, które w perspektywie ewolucyjnej mogą utrzymywać się w populacji ze względu na ich związek ze strategiami rozrodczymi.

Referat został pomyślany jako skromna próba częściowego wypełnienia teoretycznej próżni oparta na analizie struktury zachowań emocjonalnych i ich roli w podejmowaniu decyzji w świetle stosunkowo nowej koncepcji behawioralnego układu odpornościowego. Teoria ta wraz z kilkoma hipotezami pomocniczymi oferuje interesujące ewolucyjne ujęcie pewnych zachowań emocjonalnych, a w szczególności obrzydzenia i strachu, które posłużyć może za punkt wyjścia rozważań nad ogólną architektoniką emocji.

Marcin Rządeczka

Dlaczego emocje nie są reaktywne? Emocja konstruowana, umysł interoceptywny i energetyczny budżet ciała – dr Tomasz Komendziński
wrz. 9@15:45 – 16:30

W przeciągu ostatnich pięciu lat skokowo wzrosło zainteresowanie oraz naukowa ewidencja dla badań nad interocepcją. Ma to odbicie nie tylko w publikacjach dotyczących samej interocepcji, ale również umysłu interecoptywnego (Tsakiris) czy wprost interocetywnego systemu nerwowego (Damasio). Integracja interocepcji, eksterocepcji i propriocepcji oraz regulacja powiązana z predykcyjnym wymiarem umysłu interoceptywnego (budowanie emocji, które wymagają pojęć, ale również intencjonalności kolektywnej oraz allostazy jako dynamicznej regulacji) rozgrywa się między obwodowym i ośrodkowym układem nerwowym z ważną rolą wielu struktur mózgu (zwłaszcza kory wyspy) oraz sieci neuronalnych, ale także narządów obwodowych (Khalsa, Critchley). Myślimy nie tylko poprzez myśli innych, ale także poprzez emocje innych. To pokazuje powiązanie interocepcji z teorią umysłu, mindreadingiem (Catmur) oraz otwiera szeroki obszar dyskusji od tego co indywidualne do tego co społeczne (Friston). Emocja konstruowana (Barrett) wpisuje się w ten obszar, a dodatkowo ukazuje swoją wrażliwość co do płci oraz w odniesieniu do tego co kulturowe. Znaczący wzrost zainteresowania interocepcją można również pokazać jako wyraźną zmianę w mówieniu o ucieleśnieniu, przejście od opisu w terminologii eksteroceptywnej do interoceptywnej. Interesujące jest przy tym, czy taka perspektywa wygeneruje nowe problemy zgodnie z propagowanym programem 4 E. Interesująca jest również dyskusja problematyki emocji w perspektywie umysłu interoceptywnego w odniesieniu do różnych technik medytacji (Khalsa).

Tomasz Komendziński

Bakterie, mózg i emocje – dr Andrzej Zykubek
wrz. 9@16:45 – 17:15

Ten dość lakoniczny tytuł wykładu sprowadzić można do pytania czy, a jeśli tak, to jak bakterie kształtują procesy neurologiczne i nasze poznanie, czy wpływają na ontogenezę człowieka, jego relacje społeczne i ew. zachowania patologiczne, a w konsekwencji czy mikrobom wpływa na nasz umysł i emocje.

Okazuje się bowiem, że ciało człowieka składa się nie tylko z „komórek ludzkich”, będących efektem procesów ontogenezy. Ludzie dzielą swoje ciała z około 10 bilionami mikroorganizmów, zwanych mikrobiomem. W jelicie ludzkim znajduje się wielogatunkowy i dynamiczny biosystem drobnoustrojów, składający się z około 1 kg bakterii. Ewolucyjne wytworzenie się tak złożonej mikroflory jelitowej ssaków odegrało ważną rolę w umożliwieniu rozwoju mózgu i być może wyrafinowanych interakcji społecznych.

Komórek mikrobiomu jest więcej niż komórek ludzkich, a zasoby genetyczne naszego mikrobiomu są około 100 razy większe od potencjału genetycznego komórek Homo sapiens. Ekspresja tych genów może m.in. prowadzić do wytwarzania niezliczonych związków neuroaktywnych. I właśnie w tym sensie mikrobiom jelitowy jest częścią nieświadomego systemu regulującego zachowanie.

Ostatnie badania wskazują, że te drobnoustroje mają duży wpływ na funkcje poznawcze i podstawowe wzorce zachowań, takie jak interakcje społeczne i zarządzanie stresem. Pod nieobecność drobnoustrojów podstawowa neurochemia Homo sapiens wydaje się być mocno upośledzona. Do tej pory zdecydowana większość badań nad relacjami między drobnoustrojami i ludźmi dotyczyła przed wszystkich aspektów metabolicznych tychże interakcji. W wykładzie będę bronił tezy, że bakterie w wieloraki sposób poprzez wpływ na naszą embriogenezę, nasze procesy neurologiczne i poznanie wpływają i kształtują nasze emocje.

Mikroby, umysł i emocje. Zapraszam.

Andrzej Zykubek

Czy zwierzęta mogą się dziwić? – dr Anna Dutkowska
wrz. 9@17:15 – 17:45

Donald Davidson rozważając problem racjonalności zwierząt zwraca uwagę na rolę zdziwienia (surprise), jako kryterium posiadania przekonań. Zauważa, że: “Clearly enough I could not be surprised (though I could be startled) if I did not have beliefs in the first place. […] Surprise requires that I be aware of a contrast between what I did believe and what I come to believe.” Davidson mówi o zdziwieniu, które możliwe jest jedynie, gdy dysponuje się przekonaniami i występuje element świadomości zmiany przekonania (i powstania nowego przekonania) do której doszło po konkretnym doświadczeniu. Odróżnia tym samym bycie zaskoczonym (startled) od zdziwienia, które wg Autora możliwe jest jedynie u ludzi (Davidson 1982). W przedstawionym referacie zostanie podjęta próba odpowiedzi na pytanie, czy postawiona przez Davidsona teza znajduje swoje uzasadnienie w badaniach nauk porównawczych nad zdolnościami umysłowymi gatunków innych niż ludzki.

Anna Dutkowska

Emocje zwierząt – ucieleśnienie a spór o antropomorfizm – dr Maja Białek
wrz. 9@17:45 – 18:15

Antropomorfizowanie zwierząt, interpretowanie ich zachowań z pomocą typowo ludzkich kategorii, w tym przypisywanie im emocji, do niedawna było powszechnie uznawane za najgorszy błąd, którego można się dopuścić, gdy bada się zwierzęta pozaludzkie. Coraz więcej odkryć i argumentów wskazuje jednak, że prosty “anty-antropomorfizm” również jest metodologicznie naiwny i wcale nie sprzyja zrozumieniu świata zwierząt (w tym ludzi).  Jak zatem badać emocje zwierząt, nie popadając w żadną z dwóch skrajności? W ramach warsztatów zaprezentuję możliwości teoretyczne oferowane przez ucieleśnione i predykcyjne koncepcje emocji. W podejściu ucieleśnionym twierdzi się, że ciało odgrywa nie tylko ważną (co oczywiste), ale konstytutywną rolę zarówno w doznawaniu, jak i w rozumieniu emocji. Interocepcja, czyli zmysł  oferujący wiedzę na temat kondycji organizmu i pracy jego organów wewnętrznych, to nie tylko podstawa emocjonalnego doświadczenia, ale również filtr, który modyfikuje wszelkie inne procesy poznawcze i nadaje wagę oraz egocentryczne znaczenie bodźcom i predykcjom. Emocje są w tym ujęciu nie tylko podstawowym, prostym, cielesnym procesem, który z  kognitywistycznego i neurobiologicznego punktu widzenia może przebiegać w dużym stopniu tak samo u ludzi i u innych zwierząt, ale stanowią też klucz do zrozumienia działania całego systemu poznawczego.

Maja Białek

W objęciach biofilii. Emocjonalny komponent percepcji środowiska przyrodniczego – dr hab. Zbigniew Wróblewski, prof KUL, Anna Głowik
wrz. 9@18:15 – 18:45

Hipoteza biofilii, sformułowana przez Ericha Fromma (1973) oraz spopularyzowana przez E. O. Wilsona (1984), przedstawia wyjaśnienie postawy pozytywnie waloryzującej różne aspekty relacji człowieka do środowiska przyrodniczego. W ramach tej hipotezy zostaną zinterpretowane wyniki badań empirycznych przeprowadzonych z użyciem metod narracyjnych w trzech grupach badawczych zróżnicowanych pod względem obszaru i intensywności kontaktu respondentów ze środowiskiem przyrodniczym. Kluczowym elementem analiz będzie charakterystyka komponentu emocjonalnego w percepcji środowiska.

 

Wilson, E.O. Biophilia, Cambridge, Ma.: Harvard University Press, 1984 Kellert, S.R. and Wilson, E.O. (eds.) The Biophilia Hypothesis. Washington, D.C.: Island Press, 1993

 

Zbigniew Wróblewski

Anna Głowik

wrz.
10
pt.
2021
Interaktywistyczny model emocji a rozwój kulturowych zdolności poznawczo-społecznych – Robert Mirski
wrz. 10@03:50 – 04:15

Referat przedstawia skrót teorii emocji, która jest częścią modelu umysłu zaproponowanego przez Mark Bickharda o nazwie interaktywizm, oraz eksploruje jej możliwości jakie teoria ta daje w badaniach nad rozwojem społeczno-poznawczym człowieka. Prezentacja będzie skupiała się na kwestii tego, w jaki sposób model interaktywistyczny wyjaśnia cztery podstawowe aspekty emocjonalności człowieka: (1) ewaluacyjny, (2) motywacyjny i fizjologiczny, (3) poznawczy, (4) fenomenalny (uczuciowy). Przedstawię również zakres porównań i krytyki innych modeli emocji, takich jak appraisal theory, affective neuroscience Pankseppa, czy teoria społecznych emocji Briana Parkinsona. Referat zakończy prezentacja projektu wstępnego eksperymentu empirycznego zbudowanego na interaktywistycznej teorii emocji.

Robert Mirski

Aleksytymia jako zjawisko wielowymiarowe – Zuzanna Reszka
wrz. 10@09:00 – 10:00

Aleksytymia została opisana w roku 1972 przez Petera Sifneosa. Osoby cierpiące na to zaburzenie cechują się trudnościami w identyfikowaniu i nazywaniu własnych emocji, słabym wglądem w afektywny komponent osobowości, ograniczoną umiejętnością fantazjowania oraz empatyzowania. Zaburzona zostaje również zdolność regulowania emocji, co w efekcie powoduje, że osoby aleksytymiczne stosują dezadaptacyjne strategie kontroli emocji, takie jak tłumienie emocji, występujące również u chorych na depresję. Aleksytymicy mają tendencję do przypisywania zmian fizjologicznych wywołanych przez emocje czynnikom zewnętrznym. Nie są w stanie kategoryzować wrażeń cielesnych na somatyczne i afektywne. Prezentacja ma na celu przybliżenie tego zaburzenia ze strony neuropsychologicznej, poprzez ukazanie mechanizmów zachodzących w mózgu oraz zmian w strukturach neuronalnych osób z grupy klinicznej. Ponadto przedstawiony zostanie związek pomiędzy aleksytymią a depresją, samobójstwami oraz agresją. Omówione zostaną również przyszłe kierunki badań nad aleksytymią.

Zuzanna Reszka

Emocja, uczucie, afekt, nastrój, stan emocjonalny. Pojęcia różne czy tożsame? – Krystian Macheta
wrz. 10@09:50 – 10:15

Badacze emocji zdają się być zgodni, że emocja jest konstruktem który ciężko precyzyjnie zdefiniować (Frijda, 1988; Gasiul, 2007; Mulligan, Scherer, 2012). Jednakże, w literaturze pojawiają się również inne, zbliżone do emocji, konstrukty teoretyczne jak m.in. afekt, nastrój, uczucie czy stan emocjonalny. Wskazania precyzyjnych granic pomiędzy wymienionymi pojęciami a emocją nie ułatwia praktyka używania niekiedy tych określeń jako synonimicznych do pojęcia „emocja”; co powinno zostać zaprzestane (Sander, 2013). Niestety, sytuacja ta – mimo podkreślenia jej występowania w literaturze (np. Quigley, Lindquist, Feldman-Barrett, 2014) – wciąż nie doprowadziła ani do ustalenia konsensusu w definiowaniu emocji ani do wskazania wyraźnych granic pomiędzy „emocją” a terminami pokrewnymi. Być może dzieje się tak ponieważ emocji i konstruktów pokrewnych po prostu nie da się zmierzyć obiektywnie i w ich przypadku dochodzi do „złudzenia obiektywizmu” (Wierzbicka, 1999). Niemniej jednak, wyznaczenie wyraźnych granic dla pojęcia powinno być absolutną podstawą dla tworzenia klasyfikacji czy teorii naukowej (Jasielska, 2013).

Zatem poszukiwanie możliwie najbardziej precyzyjnych operacjonalizacji dla wskazanych konstruktów powinno stanowić podstawę dalszych badań naukowych, albowiem bez nich można by poddać w wątpliwość możliwość rzeczywistego rozwoju teorii emocji, w tym m.in. klasyfikacji emocji (Macheta, Gorbaniuk, 2020). Biorąc pod uwagę powyższe podstawy teoretyczne, celem głównym omawianej prezentacji jest wskazanie elementów wspólnych oraz rozłącznych dla emocji oraz terminów jej pokrewnych podejmując się próby określenia granic pomiędzy definicją emocji a definicjami takich terminów jak m.in. afekt czy stan emocjonalny.

 

Literatura cytowana

Frijda, N. H. (1988). The laws of emotion. American Psychologist, 43(5), 349–358. https://doi.org/10.1037/0003-066X.43.5.349

Gasiul, H. (2007). Teorie emocji i motywacji. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.

Jasielska, A. (2013). Charakterystyka i konsekwencje potocznego rozumienia emocji. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

Macheta, K., Gorbaniuk, O. (2020). The Lexical Approach to the Taxonomy of Emotions. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin-Polonia, 33(3), 21–32. https://doi.org/10.17951/j.2020.33.3.21-32

Mulligan, K., Scherer, K. R. (2012). Toward a working definition of emotion. Emotion Review, 4(4), 345–357. https://doi.org/10.1177/1754073912445818

Quigley, K. S., Lindquist, K. A., Feldman-Barrett, L. (2014). Inducing and Measuring Emotion and Affect: Tips, Tricks, and Secrets. W: H. Reis, C. Judd (red.), Handbook of Research Methods in Social and Personality Psychology (s. 220–252). Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511996481.014

Sander, D. (2013). Models of emotion: The affective neuroscience approach. W: J. L. Armony, P. Vuilleumier (red.), The Cambridge Handbook of Human Affective Neuroscience (s. 5–53). Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511843716.003

Wierzbicka, A. (1999). Emotions Across Languages and Cultures: Diversity and Universals. Cambridge: Cambridge University Press.

 

Krystian Macheta

Emocje nadają znaczenie – Olgierd Borowiecki
wrz. 10@10:15 – 10:40

W tej teoretycznej pracy omówiony zostanie sposób percypowania rzeczywistości w enaktywnym/ekologicznym kontekście (Chemero & Turvey, 2007; Gibson, 2014). Zgodnie z tym nurtem każdy organizm jest w ciągłej, zwrotnej interakcji ze swoim otoczeniem, tworząc system organizm-otoczenie (Bruineberg i wsp., 2018; Odling-Smee i wsp., 2013; Laland i wsp., 2015). Z uwagi na filogenetyczne i ontogenetyczne różnice między organizmami, każdy system posiada unikalną, subiektywną perspektywę na rzeczywistość (Lewontin, 2001). Innymi słowy, organizmy rozszerzają swój fenotyp na otoczenie (Dawkins, 1982), tworząc unikalny dla siebie system który zamieszkują; subiektywna percepcja rzeczywistości jest dla organizmów ich rzeczywistością (Friston, 2011). Perspektywa ekologiczno/enaktywna jest jednak niewystarczająca do opisania bardziej zaawansowanych filogenetycznie organizmów, w szczególności H.sapiens. Jest ona jednak spójna z reprezentacjonalistycznymi, czy ogólniej, filozoficznymi stanowiskami: m.in. światem fenomenalnym Kanta (Baz, 2020), umweltem Uexkülla (Chien, 2006), egzystencjalizmem Nietzschego (Magnus, 1978), fenomenologią Heideggera (McConnell-Henry i wsp., 2009), światem potencjałów Binswangera (Binswanger and Angel, 1958), czy epistemologią genetyczną Piageta (Kitchener, 1986; Piaget, 1971). Zaawansowane filogenetycznie organizmy wydają się nadawać znaczenie percypowanym bodźcom za pomocą struktur wiedzy inkorporujących pragnienia, intencje oraz cele (Pacherie, 2008). Przyjmowanie oraz modyfikowanie aktywnych struktur wiedzy ma bezpośredni związek z emocjami, w szczególności z układem dopaminergicznym który niekoniecznie mediuje motywację do zdobycia nagrody w zasięgu percepcji (np. jedzenia) per se, a raczej motywację do zdobycia informacji, która często jest bardziej cenna od nagrody samej w sobie (Kamiński, 2018). System dopaminergiczny pośredniczy więc w nadawaniu znaczenia, łącząc subiektywne znaczenie z emocjami.

Olgierd Borowiecki

Depresja po chińsku – Mateusz Chról
wrz. 10@11:25 – 23:50

Celem prezentacji jest przedstawienie specyfiki zaburzeń depresyjnych w perspektywie kultury i społeczeństwa chińskiego. Depresja jest zaburzeniem o globalnym zasięgu, na całym świecie choruje na nią aż 264 miliony ludzi. Według WHO zaburzenie to jest jedną z wiodących przyczyn niepełnosprawności na świecie. Pomimo tego, że w Chinach na depresję cierpi aż 54 miliony osób, to udział chorych w populacji ogólnej (4,2%) jest stosunkowo niski w porównaniu z mieszkańcami USA (5,9%) czy chociażby Polski (5,1%). W związku z tym badacze zastanawiają się nad przyczyną takiego stanu rzeczy. Jedną z nich może być stygmatyzacja chorób psychicznych obecna w Chinach, która sprawia, że osoby potencjalnie chore na depresję rzadko poszukują pomocy i rzadko ją otrzymują. Istotnym czynnikiem jest także specyficzny dla kultury chińskiej idiom dystresu – shenjing shuairuo (神经衰弱), czyli neurastenia; jednostka chorobowa depresji jest zaś mniej znana i rzadziej diagnozowana. Idiomami dystresu nazywamy kulturowe wzorce komunikacji, przez które cierpienie psychiczne jest wyrażane w sposób zrozumiały oraz akceptowalny. W badaniach empirycznych wykazano, że biali studenci amerykańskiego college’u w komunikowaniu depresji zwracają uwagę na czynniki egzystencjalne, poznawcze oraz emocjonalne, natomiast chińscy – na stany cielesne. W chińskiej kulturze mamy do czynienia zjawiskiem somatyzacji, czyli ekspresji cierpienia emocjonalnego w odniesieniu do stanów cielesnych. Z kolei w krajach zachodnich proste pobudzenia afektywne są psychologizowane bądź emocjonalizowane. Omawiane powyżej fenomeny ilustrują sposób, w jaki normy socjokulturowe regulują przeżywanie oraz manifestowanie emocji. W związku z tym można śmiało stwierdzić, że zarówno chińska somatyzacja, jak i zachodnia psychologizacja są uwarunkowane kulturowo. Oprócz tego z poprowadzonego wywodu płyną bardziej ogólne wnioski co do natury chorób psychicznych, statusu diagnozy psychiatrycznej i obowiązywalności dyskursu psychiatrycznego.

 

Mateusz Chról

Nadepnęłam na minę dźwiękową… – jako emocja – Dominika Kopańska
wrz. 10@11:25 – 23:50
Muzyka jako narzędzie samopoznania i regulacji emocji – Anna Zych
wrz. 10@11:50 – 12:15

W wystąpieniu przedstawię teorie wyjaśniające mechanizmy oddziaływania muzyki na emocje. Omówię podstawowe problemy tych teorii emocji, które są często wykorzystywane w filozofii muzyki, a także przybliżę badania i teorie psychologiczne próbujące wyjaśnić charakter relacji zachodzących między emocjami i sztuką dźwięków. Opowiem także o trudnościach i konsekwencjach związanych z próbą interdyscyplinarnego ujęcia tego zagadnienia i włączenia wyników badań psychologicznych w rozważania z zakresu filozofii muzyki, semiotyki muzycznej i muzykologii.

Anna Zych

Rozweselić strach, uspokoić radość? Maska jako narzędzie zarządzania emocjami
wrz. 10@12:15 – 12:40
Jak to jest gdy boli cię kapiący kran, czyli jak wirtualna rzeczywistość może pomóc nam zrozumieć autystyczny umysł – Albert Łukasik, Maciej Wodziński
wrz. 10@15:00 – 15:25

Jak pokazuje współczesna literatura, wyniki badań oraz pierwszoosobowe relacje osób w spektrum autyzmu, specyficzny sposób w jaki osoby z tej grupy doświadczają świata może wywoływać odmienne reakcje emocjonalne niż u osób neurotypowych. Nawet codzienne sytuacje, takie jak niezobowiązujące interakcje społeczne czy doświadczanie bodźców fizycznych o przeciętnej intensywności, które dla osób neurotypowych nie są problematyczne, dla osób w spektrum mogą być źródłem, między innymi, napięcia, frustracji, dyskomfortu a nawet bólu. Z drugiej strony istnieją sytuacje, które u osób w spektrum wzbudzają pozytywne reakcje emocjonalne, podczas gdy przez osoby neurotypowe są postrzegane jako zwyczajne i nie wzbudzające emocji. Niezrozumienie tych różnic i specyfiki doświadczenia staje się dziś często przyczyną problemów we wspólnym funkcjonowaniu osób neurotypowych i tych w spektrum autyzmu. W naszej prezentacji zestawiamy ze sobą dane pochodzące z analiz funkcjonowania emocjonalnego osób w spektrum autyzmu z danymi dotyczącymi możliwości wywoływania emocji w wirtualnej rzeczywistości u osób neurotypowych. Jej celem jest przedstawienie wyników analizy pierwszoosobowych relacji osób w spektrum na temat sposobu doświadczania emocji odczuwanych w różnych, często dla nich problematycznych, sytuacjach codziennych oraz możliwości wywoływania podobnej reakcji emocjonalnej u osób neurotypowych z wykorzystaniem wirtualnej rzeczywistości w analogicznych, lecz odpowiednio zmodyfikowanych, sytuacjach. Na koniec zaprezentujemy zarys przyszłego projektu badawczego, wykorzystującego przedstawione analizy, którego celem będzie stworzenie wirtualnego środowiska, pozwalającego na przybliżenie osobom neurotypowym sposobu doświadczania świata przez osobę w spektrum autyzmu, a co za tym idzie lepszego zrozumienia specyfiki jej funkcjonowania.

Albert Łukasik

Maciej Wodziński

Czy dzieci z autyzmem można nauczyć rozpoznawania emocji? – Kaja Brusik
wrz. 10@15:25 – 15:50

W moim wystąpieniu przedstawię przegląd badań dotyczących rozpoznawania emocji u dzieci ze spektrum autyzmu. Na wstępie zaprezentuje dotychczasowe badania uwzględniające systematyzującą teorię autyzmu. Jedną z nich jest Terapia Lego, która polega na budowaniu z klocków lego modeli w grupach trzy osobowych (daje możliwość obserwacji interakcji społecznych). Powyższa terapia dotyczyła systemów konstrukcyjnych, które można złożyć w przewidywalne i powtarzające się sekwencje, motywujące wewnętrznie dzieci. Wspomnę również o badaniach, które zostały przeprowadzone przy pomocy Mindreading DVD, jest to oprogramowanie edukacyjne zaprojektowane jako interaktywny, systematyczny przewodnik po emocjach. Został on opracowany, aby pomóc ludziom ze spektrum autyzmu uczyć się rozpoznawać zarówno podstawowe, jak i złożone emocje i stany psychiczne z wideoklipów wyrażenia twarzy i nagrań dźwiękowych wyrażeń głosowych. Przedstawię badanie Simon’a Baron-Cohen’a, które miało na celu zbadać efektywność indywidualnego oglądania serialu Transporters. Badanie było prowadzone przy wsparciu rodziców w określonym czasie. Wyniki pokazują, że oglądanie serialu animowanego Transporters przez dzieci z autyzmem przyczyniło się do znaczącej poprawy ich umiejętności rozumienia i rozpoznawania emocji, w tym emocji prezentowanych przez bohaterów serialu: do tego samego poziomu umiejętności, który reprezentowały dzieci z typowo rozwijającej się grupy. Omówię badania, które pokazują, że dzieci z autyzmem rozpoznają i interpretują proste emocje. Natomiast trudności pojawiają się podczas przewidywania emocji na podstawie przekonań postaci, rozpoznawania bardziej złożonych stanów emocjonalnych, emocji kognitywnych.

Kaja Brusik

Emocjonalne rozumienie konceptu serce/dusza w języku polskim, rosyjskim i tatarskim – Anastasiia Siliukova
wrz. 10@16:15 – 16:40

W swoim wystąpieniu autor podejmuje teoretyczną analizę oraz konfrontację mentalnych reprezentacji pojęć serce/dusza w języku polskim, rosyjskim i tatarskim. Przeprowadzono analizę na podstawie prac takich autorów jak Ardashirova, Borek, autor podejmuje próbę wyodrębniania emocjonalnych cech przeżyć, które są specyficzne dla języka polskiego, rosyjskiego i tatarskiego. W wyniku przeprowadzonej analizy ustalono szereg podobieństw i różnic emocjonalnych komponentów, frazeologizmów koncepcji serce/dusza w kulturach ruskiej, polskiej, tatarskiej.

Anastasiia Siliukova

Pandemiczny Lockdown jako nieznane środowisko generujące niewyuczone „dotychczas” nasycenie życia emocjami (raport z badań nad dziećmi i dorosłymi) – dr hab. Arkadiusz Gut, prof. UMK
wrz. 10@17:00 – 18:00

Pandemia i Lockdowny stały pejzażem naszego życia i doświadczenia. Są one opisywane w formie zmian i wyzwań niezmiernie różnego rodzaju. Niektórzy mówią nawet, że jest to doświadczenie świata „na opak – do góry nogami”. Zderzenie z takim światem wywołuje liczne reakcje w postaci także emocji ujmowanych jako sposoby reakcji na otoczenie oraz jako zarządcze czynniki wyzwalające podejmowanie nowych często niewyuczonych dotąd interakcji społecznych. Ze względu na zachodzące zmiany, uprzednio wyuczone reakcje i gotowości do odpowiedzi, są często nieodpowiednie i niedostosowane do nowych okoliczności. W takich sytuacjach pojawia się zarówno niepewność, jak i funkcjonalna deregulacja. Zatem czynniki nasycające intensywnie emocje – szczególnie negatywne.

W proponowanym wystąpieniu bierzemy pod rozwagę ten rodzaj doświadczeń z okresu pandemii i lockdownów, zebrany przez nas w badaniach podłużnych z różnych okresów pandemii w postaci wywiadów ze studentami. Taki materiał empiryczny pozwoli na rozważenie trzech kwestii teoretycznych:

  1. jak nietypowe i nieznane dotąd wydarzenia i sytuacje generują emocje; następnie
  2. spojrzenie na materiał zebrany w badaniach podłużnych otworzy również możliwość głębszego rozważenia taksonomii mentalnej negatywnych emocji – szczególnie zróżnicowania np. nudy vs strachu;
  3. ale także, tak zebrany materiał da możliwość spojrzenia na funkcję emocji – i to nie od strony wiązania ich z oceną (emotion appraisal), lecz z działaniem i funkcją antycypacji społecznych.

Te trzy kwestie są szeroko dyskutowane dzisiaj w kognitywistyce i psychologii i właśnie na nich, z odwołaniem do materiału empirycznego, będzie koncentrował się wykład.

 

Arkadiusz Gut

wrz.
11
sob.
2021
Miejsce emocji w określaniu temperatury emocjonalnej tekstu – Anastazja Szuła
wrz. 11@09:00 – 10:00

Metoda pola semantycznego w wersji stosowanej przez Barbarę Fatygę zakłada istnienie temperatur emocjonalnych, będących odzwierciedleniem tego, czy w danym tekście badany podmiot jest opisywany na sposób neutralny, pozytywny, negatywny czy ambiwalentny. Analizując tekst badacz sprawdza, ile i jakie wyrażenia nacechowane emocjonalnie zostały użyte przez autorów badanego materiału. Emoji są wszechobecnymi elementami tekstów umieszczanych w Internecie. Jednakże, trudno je dopasować do którejkolwiek z sieci semantycznych proponowanych w tej metodzie. Chciałabym pochylić się nad pytaniem, w jaki sposób emoji można analizować razem z pozostałymi elementami tekstu metodą pola semantycznego, a przede wszystkim, jak mogą one wpływać na to, jaka temperatura emocjonalna jest odczytywana z danego tekstu.

Anastazja Szuła

Charakterystyka nienawiści w mediach społecznościowych – Anna Sędłak
wrz. 11@09:25 – 09:50

Ze względu na to, że media społecznościowe są ogólnodostępne, umożliwiają natychmiastową komunikację na odległość oraz ułatwiają upowszechnianie i powielanie treści, przedstawię charakterystykę nienawiści właśnie w tym medium. W swoim wystąpieniu wskażę na czynniki decydujące o tym, dlaczego człowiek odczuwa nienawiść, pod jej wpływem podejmując określone działania. Przedstawię, w jaki sposób nienawiść funkcjonuje w mediach społecznościowych oraz jakie są jej możliwe konsekwencje. Ponadto wyjaśnię różnice w rozumieniu terminów pokrewnych do nienawiści.

Już Arystoteles wspomina o tym, że nienawiść jest przeciwieństwem miłości. Myśl tę rozwija św. Tomasz z Akwinu. Według niego przyczyną nienawiści jest miłość. O uczuciach pisze również Krąpiec, a o eskalacji nienawiści Allport. Biorąc pod uwagę te stanowiska, odpowiem na pytania: Jakie czynniki wywołują nienawiść w człowieku? Czym się charakteryzuje nienawiść w mediach społecznościowych? Co różnicuje ją od hejtu? Czym się ona różni od innych uczuć i emocji? Jak się przejawia? Jakie skutki może wywołać? Scharakteryzowanie nienawiści pozwoli w dalszej kolejności na wyjaśnienie procesów komunikacyjnych, które się na niej opierają.

Anna Sędłak

Rola interocepcji w powstawaniu emocji – teoria konstruowania emocji – Marta Glinka
wrz. 11@09:50 – 10:15

Odbieranie sygnałów płynących z ciała nie tylko stanowi ważny czynnik w procesach homeostatycznych i allostatycznych, mających zapewnić organizmowi stabilność jego środowiska wewnętrznego, ale również ma istotne znaczenie w kształtowaniu się jaźni i  świadomości. Sugeruje się, że interocepcja stanowi rdzeń modeli tworzonych przez mózg, które pozwalają uczyć się środowiska, pamiętać czy przewidywać zmiany. Na podstawie informacji trzewno-motorycznych powstają symulacje, wykorzystywane następnie w działaniach. Jest to istotne również podczas konstruowania emocji, które powstają z udziałem interoceptywnych przewidywań i kulturowych koncepcji w wyniku przewidywania i kategoryzowania przez mózg doświadczanych zdarzeń. W referacie postaram się omówić temat roli procesów interoceptywnych w powstawaniu emocji uwzględniając ramy teorii konstruowania emocji.

Marta Glinka

Filozofia dla dzieci i rozwój emocji u przedszkolaków – Jakub Janczura
wrz. 11@10:15 – 10:40

Czy trening filozoficzny u małych dzieci możne poprawić zdolności rozumienia, postrzegania i  reagowania na emocje? Jeśli tak, to jak to osiągnąć? Co jest wykorzystywane w treningu dzieci? Jak właściwie można zmierzyć emocje? Na te i inne pytania postaram się odpowiedzieć.

Filozofia dla dzieci wymyślona w latach 70. ubiegłego wieku przez Matthew Lipmana, jest wykorzystywana w szkołach, w wielu krajach na całym świecie. Filozofowanie z dziećmi opiera się głównie na przedstawieniu problemu, dialogu z uczniami – poprzez wykorzystanie otwartych pytań typu „Dlaczego?” oraz ćwiczeń i refleksji nad problemem.

Filozofia dla dzieci jest przeznaczona dla młodzieży szkolnej. Z Tego powodu prof. Marie-France Daniel przygotowała specjalny program treningowy „The Tales of Audrey-Anne” przeznaczony dla dzieci w wieku od 4-7 lat, który jest oparty na założeniach filozofii dla dzieci Lipmana.

W badaniach prowadzonych z wykorzystaniem programu „The Tales of Audrey-Anne” oraz narzędzi mierzących między innymi rozumienie emocji (TEC), wychodzi, że dzieci już po 15 godzinach treningu rozłożonego na 8-9 miesięcy są wstanie poprawić swój wynik w rozumieniu emocji. W badaniach prowadzonych przez F. Pons i inni (2019), M. Giménez-Dasí (2013), wychodzi, że dzieci z grup eksperymentalnej osiągały ogólny poziom rozumienia emocji istotnie różny (t (54) = 4,14, p <.000) niż typowe dzieci 6-letnie i podobny do typowego 7-latka. W grupie eksperymentalnej (Mediana wzrostu = + 2 poziomy) niż w grupie kontrolnej (Mediana wzrostu = + 1 poziom). Interwencję mają pozytywny wpływ dla rozwoju dziecka, jednak nie wiadomo, czy jest on długotrwały.

Jakub Janczura

Trudne emocje – co sygnalizują i jak sobie z nimi radzić? – Ewa Weremko
wrz. 11@11:00 – 23:25

W moim referacie omówię, czym są trudne emocje (takie jak smutek, lęk, złość czy wstyd), jakie są ich funkcje oraz jak je rozpoznać poprzez obserwację doznań z ciała. Powiem również, czym jest radzenie sobie z trudnymi emocjami, w jaki sposób je zaakceptować i pomóc sobie w sytuacjach, w których dezorganizują one funkcjonowanie. Przedstawię też techniki pomocne w zrozumieniu emocji, np. uważność oraz umiejętność psychowzroczności, która pozwala uświadomić sobie własne procesy mentalne (Siegel, 2011). W dalszej części wystąpienia opowiem o aktywności struktur w mózgu podczas intensywnych odczuć i jej zmianach podczas koncentracji uwagi. Wyniki badań wykorzystujących neuroobrazowanie wskazują na wpływ uważności na regulowanie emocji na poziomie neuronalnym (Lutz et al., 2013). W podsumowaniu opowiem o tym, jak rozpoznawanie emocji i ich akceptacja oraz wiedza o funkcjonowaniu mózgu mogą pomóc w codziennym życiu. Skrócona bibliografia: Lutz, J., Herwig, U., Opialla, S., Hittmeyer, A., Jäncke, L., Rufer, M., Holtforth, M. G., & Brühl, A. B. (2013). Mindfulness and emotion regulation-an fMRI study. Social Cognitive and Affective Neuroscience, 9(6), 776–785. Siegel J. Daniel. (2011). Psychowzroczność, (tłum. Piotr Budkiewicz). Media Rodzina.

Od emocji do człowieczeństwa – Efekt infrahumanizacji w postrzeganiu grupy własnej i grupy obcej – Krzysztof Lisiecki
wrz. 11@11:50 – 12:05

Historia ludzkości jest naznaczona licznymi konfliktami międzygrupowymi, które w najbardziej mrocznych momentach przeszłości były przyczyną niewolnictwa i wojen. Od ostatnich kilku dekad psycholodzy społeczni starają się zbadać czynniki sprzyjające powstawaniu podziałów społecznych, oraz zidentyfikować mechanizmy poznawcze, które przyczyniają się do nieludzkiego traktowania przedstawicieli określonych grup społecznych. W roku 2000 belgijski badacz Jacques-Philippe Leyens i jego zespół ujawnili interesujący, emocjonalny komponent relacji międzygrupowych w warunkach laboratoryjnych. Badacze odkryli, że emocje wtórne—uważane za unikalne dla gatunku ludzkiego—są w większym stopniu przypisywane przedstawicielom grupy własnej—tej, z którą dana osoba się utożsamia—niż grupie obcej. Zdaniem Leyensa i współpracowników, uzyskane wyniki eksponują fundamentalną rolę emocji w intuicyjnym rozumieniu natury człowieka. Ponieważ grupa obca, w przeciwieństwie do grupy własnej, nie jest automatycznie postrzegana przez pryzmat unikalnych dla człowieka emocji wtórnych, jej członkowie są podświadomie dehumanizowani—postrzegani jako “mniej ludzcy” pod względem ich wewnętrznego potencjału. Autorzy badania nazwali powyższy efekt “infrahumanizacją” (łac. infra – poniżej, humanus – ludzki), wiążąc to zjawisko z odczłowieczającym działaniem uprzedzeń i dyskryminacji. W wystąpieniu zostanie omówiony związek między emocjami a człowieczeństwem, rola infrahumanizacji w kształtowaniu postawach wobec “obcych,” oraz wyniki innych badań nad tym zjawiskiem.

Krzysztof Lisiecki

Jak zniszczyć w sobie chęć do działania? – Mateusz Sasinowski
wrz. 11@12:15 – 12:40

Niegdyś sądzono, że dopamina dostarcza uczucia satysfakcji tuż po otrzymaniu nagrody. Okazuje się jednak, że jest ona odpowiedzialna przede wszystkim za samo oczekiwanie na nagrodę. To właśnie dopamina jest głównym czynnikiem aktywującym nasze działanie. Osoby z zaburzonym działaniem dopaminy doświadczają wahań nastroju, są bardziej podatne na stres, a także osłabione i zmęczone. Nie potrafią się również skupić na wykonywanych czynnościach. Każe to myśleć, że motywacja ma charakter ściśle związany ze sferą emocjonalną. Kiedy jej brak, trudno również o pozytywne nastroje. Warto zauważyć, że motywacja w takim ujęciu jest swego rodzaju stanem emocjonalnym, nastrojem, który warunkuje chęć do życia i działania. Co zatem zaburza możliwość wejścia w taki nastrój? Układ nagrody, którego właśnie głównym czynnikiem jest dopamina łatwo zaburzyć poprzez codzienne nawyki, wykonywanie czynności skutkujących natychmiastową gratyfikacją. Im więcej takich gratyfikacji, tym więcej zastrzyków dopaminy, która z kolei oddziałuje na specjalne receptory. Organizm, który zawsze dąży do tzw. homeostazy wygasza część receptorów, tym samym uzależniając nas od wykonywania tych właśnie prostych i łatwych czynności.

Mateusz Sasinowski